Эроннинг "хаос" стратегияси ва Трампнинг мақсадсиз уруши ҳақида таҳлил

Яқин Шарқдаги уруш алангаси тобора кенгайиб, нафақат минтақа, балки бутун дунё иқтисодиёти ва хавфсизлигини жиддий хавф остида қолдирмоқда. Financial Times ва The Washington Post нашрлари Эрон ва АҚШнинг урушдаги ҳақиқий стратегик режалари (ёки уларнинг йўқлиги) ҳақида шов-шувли маълумотларни очиқлади. Zamin.uz ушбу махфий сценарийлар таҳлилини тақдим этади.

Олий раҳнамо Али Хоминаий ва ҳарбий қўмондонларнинг ҳалокати ҳам Теҳроннинг уруш машинасини тўхтата олгани йўқ. Маълум бўлишича, Эрон раҳбарияти бундай сценарийга олдиндан тайёргарлик кўрган.

Эроннинг "Қақшатқич хаос" режаси

2025 йил июнидаги қисқа муддатли тўқнашувдан сўнг, Эрон олий қўмондонлиги янги стратегия ишлаб чиққан. Унинг асосий мақсади — бутун минтақани бошқариб бўлмас тартибсизлик (хаос) гирдобига тортиш орқали Вашингтон ва Тель-Авивни тўхташга мажбур қилиш.

• Нишонда энергетика ва авиация: Стратегия Форс кўрфазидаги нефть-газ объектларига зарба бериш ва халқаро парвозларни бутунлай издан чиқаришни назарда тутади.

• Қоидаларсиз ўйин: Эронлик манбаларнинг айтишича, барча "қизил чизиқлар" кесиб ўтилгани сабабли, Теҳрон энди халқаро меъёрларга амал қилмайди.

Марказсиз бошқарув: "Раҳбарсиз қолган қўшин" афсонаси

Эроннинг энг хавфли "козири" — ҳарбий қарорларни қабул қилишнинг номарказлаштирилганидир. Хоминаий ва юқори мартабали генераллар ўлдирилган бўлса-да, қуйи бўғиндаги ҳарбий қисмлар олдиндан берилган кўрсатмалар асосида мустақил ҳаракат қилмоқда. Улар юқоридан буйруқ кутмасдан, вазиятга қараб зарба бериш ваколатига эга.

Араб давлатлари — босим воситаси

БАА ва Қатар каби давлатларга ҳужум қилишдан мақсад — минтақани инвесторлар учун "жаҳаннам"га айлантириш. Эрон капитал қочишидан қўрққан араб давлатлари АҚШга босим ўтказишига умид қилмоқда. Аммо бу хавфли ўйин: ҳужумлар арабларни Эронга қарши коалицияга қўшиб юбориши ҳам мумкин.

АҚШ стратегияси: "Режанинг йўқлиги — асосий режа"

Агар Эроннинг режаси аниқ бўлса, Оқ уйдаги вазият анча мавҳум. The Washington Post таҳлилларига кўра, Дональд Трампда Хоминаий режими қулаганидан кейин Эрон билан нима қилиш бўйича узоқ муддатли стратегия мавжуд эмас.

• Тарихдан сабоқ чиқарилмади: Ироқ ва Афғонистондаги муваффақиятсизликлардан сўнг, Трамп маъмурияти Эрон келажаги учун жавобгарликни ўз зиммасига олишни истамаяпти.

• Европа хавотирда: Берлиндаги разведка манбалари Трампнинг ёндашувини "режага эга бўлмаслик" деб аташмоқда.

90 миллионлик мамлакат ва ички уруш хавфи

Марказий ҳокимият йўқолиши Эронни парчаланиб кетиш ёқасига олиб келиши мумкин. 90 миллион аҳолига эга давлатда шиалар, курдлар ва белужистонликлар ўртасида кўп йиллик қонли ички низо бошланиши эҳтимоли юқори. Бу эса минтақада янги, назорат қилиб бўлмас террорчи гуруҳлар пайдо бўлишига замин яратади.

Сизнингча, Эроннинг номарказлашган ҳарбий тизими АҚШнинг технологик устунлигига қарши қанча вақт бардош бера олади?

Минтақадаги вазиятнинг энг муҳим тафсилотларини zamin.uz билан кузатиб боринг.