Η ενεργειακή εξάρτηση

Η κατάσταση ανθρώπων έντονα εξαρτημένων από αλκοόλ, καπνό ή ουσίες είναι δραματική. Για να κερδίσουν έναν νηφάλιο, παραγωγικό τρόπο ζωής, με υγεία και εποικοδομητική κοινωνική συμμετοχή, πρέπει να επιτύχουν ριζική απεξάρτηση.

Αντίστοιχα, δέσμιες είναι οι χώρες που έχουν εξάρτηση, εισάγοντας ζωτικά αγαθά, από ξένες, μη φιλικές αγορές. Η υγιής ανάπτυξή τους ναρκοθετείται συνεχώς, όταν ο ύψιστος πόρος, δηλαδή η ενέργεια, υπόκειται στις διαθέσεις κρατών ασταθών ή εχθρικών. Επί χρόνια είχε υποτιμηθεί το άχθος της ενεργειακής εξάρτησης.

Επικρατούσε η αυταπάτη πως η προώθηση αμοιβαίων εμπορικών σχέσεων αρκεί για να ξεπεραστούν πολιτικά και πολιτιστικά χάσματα. Διαμορφώθηκε έτσι μια εξωφρενική κατάσταση, όπου η οικονομική και κοινωνική πρόοδος χωρών της νεωτερικότητας είναι σήμερα δέσμια θεοκρατικών και δικτατορικών καθεστώτων.

Η πράσινη ενεργειακή μετάβαση που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) αποσκοπεί σε μηδενικό ισοζύγιο αερίων θερμοκηπίου και, παράλληλα, σε μη εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Θα επιδράσει εξυγιαντικά σε παγκόσμια οικονομία και πολιτική. Ωστόσο, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη μεγάλη άνοδο των τιμών ενέργειας, η ταχεία πράσινη μετάβαση αμφισβητείται. Ισχυροποιείται όμως η θέληση μεγάλων βιομηχανικών χωρών, της Κίνας συμπεριλαμβανομένης, να απαλλαγούν από την εξάρτηση, αναπτύσσοντας εγχώρια ενεργειακή παραγωγή.

Είναι αναμενόμενο να σαμποτάρουν την πράσινη μετάβαση οι χώρες με υψηλή παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ασκούν μεγάλη γεωπολιτική επιρροή, λόγω της εξάρτησης βιομηχανικών οικονομιών, όπως ΕΕ και Ιαπωνία, από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες. Κάποιες, βασισμένες σε μια μονοκαλλιέργεια, συσσωρεύουν τεράστιο πλούτο, με πρωτόγνωρα καταναλωτικά επίπεδα. Η ανομοιόμορφη κατανομή των ορυκτών καυσίμων στον πλανήτη φέρνει στρέβλωση της παγκόσμιας οικονομίας, αναπόφευκτες αστάθειες και επαναλαμβανόμενους πολέμους. Χώρες όπως Σαουδική Αραβία, Ρωσία, Εμιράτα Περσικού Κόλπου, Ιράν ή Βενεζουέλα, με μικρό πραγματικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, έχουν αποκτήσει δυσανάλογη γεωπολιτική σημασία.

Δυνατότητες απεξάρτησης διαμορφώνουν η εντόπια εξόρυξη υδρογονανθράκων και η πυρηνική ενέργεια. Στην Ευρώπη συζητούνται εξορύξεις υδρογονανθράκων στην Αρκτική, η Νορβηγία ιδιαίτερα, που μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία καλύπτει σχεδόν το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών αναγκών σε φυσικό αέριο, προτείνει νέες γεωτρήσεις, αφού τα ανεκμετάλλευτα αποθέματα είναι σημαντικά. Η μόνιμη όμως ενεργειακή απεξάρτηση μπορεί να επιτευχθεί μόνο με αιολική και ηλιακή ενέργεια, που συνιστούν εντόπιους και ανεξάντλητους πόρους.

Τα «τριάντα ένδοξα χρόνια» της Ευρώπης, μεταξύ 1945 και 1975, χαρακτηρίστηκαν από ανάπτυξη, ευημερία, καθώς και οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Βασικός παράγων οι κεϊνσιανές οικονομικές πολιτικές ανεπτυγμένων χωρών. Οι οικονομολόγοι προέτρεπαν τις κυβερνήσεις να ξοδεύουν με ελλείμματα στις δύσκολες περιόδους και να φτιάχνουν πλεονάσματα στα ευνοϊκά χρόνια. Η καλή εποχή όμως τελείωσε με τις διαδοχικές πετρελαϊκές κρίσεις, από το 1973. Ηρθε στην επιφάνεια η αχίλλειος πτέρνα της Δύσης, η ενεργειακή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. Η ανεξέλεγκτη αύξηση των τιμών ενέργειας μπορεί να προκαλεί επικίνδυνους συνδυασμούς πληθωρισμού και ανεργίας.

Τα οικονομικά του Keynes δικαιώθηκαν και πάλι κατά την πανδημία, όταν όλες οι χώρες του κόσμου ακολούθησαν τη θεωρία του. Μοιράστηκε δηλαδή χρήμα για να σώσει εργαζομένους και επιχειρήσεις, οπότε αποφεύχθηκε η κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας και η δυστυχία των ανθρώπων δεν αυξήθηκε υπέρμετρα. Η ενεργειακή εξάρτηση όμως παραμένει και δεν έπαψε να απειλεί.