Οι Απέναντι στην Ομορφη Νύχτα

Προχθές το βράδυ με πήρε ο ύπνος (κυριολεκτικά και μεταφορικά) έχοντας στο μυαλό τα νέα ονόματα που εντάχθηκαν στην περίφημη διεύρυνση του ΠΑΣΟΚ. Χρήστος Νικολόπουλος, Βαγγέλης Κορακάκης, Νίκος Βερλέκης, Θεοδόσης Πελεγρίνης. Και χθες το πρωί ξύπνησα με την είδηση του θανάτου του σκηνοθέτη Γιώργου Πανουσόπουλου. Με έναν περίεργο τρόπο αυτές οι δύο πληροφορίες συνδέθηκαν και ήταν σαν βρέθηκα στη δεκαετία του 1980. Με όλα της τα προικιά.

Πρώτα ο Πανουσόπουλος. Ο πρώτος από μία τριάδα φίλων και συνεργατών (Πανουσόπουλος, Περάκης, Τσεμπερόπουλος) που έβαλε τη σφραγίδα της στο σινεμά των eighties και άλλαξε την κινηματογραφική μας εικόνα. Ο περίφημος Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος (οι σκηνοθέτες του οποίου, όπως το λέει ο Σαββόπουλος στα «Τραπεζάκια έξω», «…οδηγήσαν μια γενιά στα πιο βαθιά χασμουρητά») αντλούσε τα θέματά του κυρίως από την εμφυλιακή και μετεμφυλιακή περίοδο, μιλάμε δηλαδή στην ουσία για πολιτικό σινεμά. Ο Πανουσόπουλος το πήρε αλλιώς. Από την πρώτη του ταινία, τον «Μήνα του μέλιτος», φάνηκε ότι δεν τον ενδιέφερε ο «λαός», αλλά το «άτομο».

Οχι οι πολλοί, αλλά ο ένας, ο καθένας. Τα βλέμματα των ανθρώπων φώτισε η κάμερά του, εκεί όπου καθρεφτίζονται οι επιθυμίες τους. Και κάπως έτσι μας έβγαλε από τη βαλκανική μας εσωστρέφεια αναδεικνύοντας συγχρόνως μια νέα ελληνικότητα. Για παράδειγμα, θεωρητικά, οι «Απέναντι» (το σενάριο βασίσθηκε σε μια ιδέα του Γιώργου Κούνδουρου που ανέπτυξαν ο Πανουσόπουλος μαζί με τον Πέτρο Τατσόπουλο και τον Φίλιππο Δρακονταειδή) θα μπορούσαν να ζουν σε οποιαδήποτε πόλη. Προσπαθώ ωστόσο να σκεφτώ σε ποιο άλλο αστικό τοπίο τα σπίτια είναι τόσο κοντά και οι κάτοικοί τους τόσο απομακρυσμένοι όσο στην Αθήνα στην αρχή της δεκαετίας του 1980. Οι νοικοκυρές τόσο καταπιεσμένες αλλά και τόσο έτοιμες να ενδώσουν. Και η μικροαστική τάξη σαν έτοιμη από καιρό να κάνει το άλμα που θα την πάει σε άλλο επίπεδο. Αυτό, δηλαδή, που ολοκληρώθηκε επί ΠΑΣΟΚ.

Ο Πανουσόπουλος και η παρέα του ήταν αυτοί που έβαλαν ξανά τον κόσμο στις κινηματογραφικές αίθουσες σε μια εποχή που, όταν έπαιζαν ελληνικές ταινίες, ήταν από άδειες έως μισοάδειες, ακόμη και όταν επρόκειτο για ταινία του Αγγελόπουλου. Το ντέφι που μας βαρούσε ο καλπάζων σοσιαλισμός και η αριστερά είχε ενοχοποιήσει την έννοια της εμπορικότητας συνδέοντάς την με τη χαμηλή ποιότητα. Και οι υπέροχες ταινίες της Finos Film εθεωρούντο, τότε, καλλιτεχνικά υποπροϊόντα. Ο Πανουσόπουλος, που είχε δουλέψει στα πρώτα νιάτα του στη Finos, απενοχοποίησε την εμπορικότητα ξαναφέρνοντας τον κόσμο στις αίθουσες και αλλάζοντας συγχρόνως τα τότε αισθητικά και σεναριακά στάνταρντ. Στη δεκαετία της αλλαγής δεν ήταν όλες οι αλλαγές συνδεδεμένες με το ΠΑΣΟΚ.

Ο Πανουσόπουλος συνέπεσε χρονικά με το ΠΑΣΟΚ αλλά το σύμπαν του ήταν εκ διαμέτρου αντίθετο. Αν και το μικροαστικό ζευγάρι των «Απέναντι» (Μπέτυ Λιβανού, Γιώργος Σίσκος) μπορεί και στην επέτειο του γάμου τους να πήγαιναν στην «Ομορφη Νύχτα». Ή στις «Νταλίκες».

Στο Γαλάτσι, αδελφές μου, στο Γαλάτσι

Ηταν η εποχή που ο σοσιαλισμός άλωσε και τα μπουζούκια. (Ή τα μπουζούκια τον σοσιαλισμό, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει και μεγάλη διαφορά.) Το «Ο λαός τραγούδι θέλει, τέρμα τα προβλήματα» και το «Γιατί τα πεντοχίλιαρα δεν είναι πετσετάκια να παίρνω με τη σέσουλα να γράφω ραβασάκια» δεν ήταν απλά μεγάλες λαϊκές επιτυχίες. Ηταν κάτι σαν πολιτικό μανιφέστο. Αλλωστε το ΠΑΣΟΚ κι ο κόσμος του, τα βράδια έδιναν ραντεβού με την Ιστορία στα δύο θρυλικά κέντρα της εποχής, την «Ομορφη Νύχτα» και τις «Νταλίκες», και τα δύο στο Γαλάτσι.

Με τη νοοτροπία εκείνης της εποχής έγιναν και οι τελευταίες κινήσεις της διεύρυνσης. «Να είμαστε «φωναχτοί», να έχουμε διάσημους στις τάξεις μας». Και εντάξει, δεν λέω, εξαιρετικός συνθέτης ο Νικολόπουλος, ομορφάντρας ακόμη και σε αυτήν την ηλικία ο Βερλέκης, αλλά δεν φαντάζομαι ότι την ημέρα των εκλογών θα τρέχουν αλλόφρονες να ψηφίσουν ΠΑΣΟΚ εξαιτίας τους. (Ο Κορακάκης ήδη διέψευσε και ο Πελεγρίνης είναι μια ταινία από μόνος του.)