Μια φωνή της πορτογαλικής συνείδησης

Ο Αντόνιο Λόμπο Αντούνες, χρονικογράφος της σύγχρονης πορτογαλικής κοινωνίας, συγγραφέας ενός απαιτητικού έργου που αναμείγνυε στοιχεία μυθιστορήματος, ποίησης και αυτοβιογραφίας, έφυγε στα 83 του χρόνια. Ο Λόμπο Αντούνες γεννήθηκε στη Λισαβόνα, αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή, ειδικεύτηκε στην ψυχιατρική και άσκησε το επάγγελμα του ψυχιάτρου για αρκετά χρόνια, πριν αφοσιωθεί στο γράψιμο.

Η λογοτεχνική του καριέρα ξεκίνησε μετά τη στρατιωτική του θητεία στην Ανγκόλα το 1973, κατά τη διάρκεια του αποικιακού πολέμου της Πορτογαλίας, όπου σημαδεύτηκε από τις εμπειρίες του ως στρατιωτικός γιατρός. Για αυτές γράφει στο πολυφωνικό μυθιστόρημά του «Ωσπου οι πέτρες να γίνουν ελαφρύτερες απ’ το νερό» (εκδ. Πόλις), όπου διασταυρώνονται εικόνες από τον αποικιακό πόλεμο της Ανγκόλα, αλλά και στο «Η άλλη όχθη της θάλασσας». Το 1979 εκδόθηκαν τα πρώτα του βιβλία «Μνήμη ενός ελέφαντα» και «Η γη στο τέλος του κόσμου». Την ίδια χρονιά γνωρίζει την επιτυχία με το μυθιστόρημά του «Τα οπίσθια του Ιούδα», τον μονόλογο ενός άνδρα που επέστρεψε από τον πόλεμο. Τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησε το βιβλίο «Γνώση της κόλασης». Ακολούθησαν πολλά άλλα έργα, όπως τα «Fado Alexandrino» (1983), «As Naus» (1988), «Το Εγχειρίδιο των Ιεροεξεταστών» (1996) και «Το μεγαλείο της Πορτογαλίας» (1997), που εδραίωσαν τη θέση του ως ένα από τα σημαντικότερα ονόματα της σύγχρονης πορτογαλικής λογοτεχνίας.

Προκλητικός

Ενα τμήμα της πορτογαλικής κοινωνίας δεν τον συμπάθησε ποτέ ιδιαίτερα, επειδή θεωρούσε ότι έγραφε εναντίον της χώρας και της ιστορίας της. Επιπλέον, μερικές φορές μπορούσε να θεωρηθεί προκλητικός, αναφέρει ο ποιητής Πονθ Πονς στην καταλανική εφημερίδα «Ara» για τον Λόμπο Αρούνες, μεταφέροντας τη γνώμη του για έναν ευπώλητο συμπατριώτη του: «Καταλαβαίνω τους αναγνώστες που αγοράζουν βιβλία του Πάουλο Κοέλο επειδή εργάζονται πολλές ώρες και όταν γυρίζουν στο σπίτι τους περιμένει η οικογένειά τους, η τηλεόραση… και χρειάζονται βιβλία για να ξεφύγουν από την πραγματικότητα. Τα βιβλία του Λόμπο Αντούνες δεν είναι ιστορίες απόδρασης από τη ρουτίνα της καθημερινότητας, αλλά αν κάνεις την προσπάθεια να τα ερευνήσεις, καταλήγεις να γοητευτείς».

Ο αφοσιωμένος συγγραφέας, όταν άρχισε να καταλαβαίνει ότι «δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς πολιτική συνείδηση της ζωής», ομολόγησε: «Δεν πιστεύω ότι έχω κάποιο ταλέντο και ότι έχω πετύχει τα πάντα με μεγάλη προσπάθεια και πολλή δουλειά». Ωστόσο το όνομά του πολλές φορές εμφανίστηκε ως η επίσημη πορτογαλική υποψηφιότητα στη λίστα για τα Νομπέλ Λογοτεχνίας. Και ο Τζορτζ Στάινερ, μάγιστρος της λογοτεχνικής κριτικής, τον ξεχώρισε και τον τοποθέτησε πάνω από τον Χοσέ Σαραμάγκου, σημειώνοντας σε συνέντευξή του στον Δημήτρη Δουλγερίδη στο «Books Journal» για τους παραγνωρισμένους συγγραφείς της εποχής του: «Ο σπουδαίος γάλλος ποιητής Ιβ Μπονφουά, ο Αυστριακός Τόμας Μπέρνχαρντ, ο μεγαλύτερος γερμανόγλωσσος μυθιστοριογράφος μετά τον Κάφκα και τον Τόμας Μαν. Ο μεγαλύτερος ιταλός ποιητής δεν ήταν ο Μοντάλε, αλλά ο Μάριο Λούτσι. Αγαπώ ένα-δυο βιβλία του Σαραμάγκο, αλλά ο Αντόνιο Λόμπο Αντούνες είναι ο αυθεντικός συγγραφέας της Πορτογαλίας».

Πώς έγραφε

Σε συνεντεύξεις του ο Αντόνιο Λόμπο Αντούνες είχε πει ότι όταν έγραφε είχε πάντα στο μυαλό του τη μουσική του Μπαχ, επειδή απαιτεί αμείωτη αποτελεσματικότητα, σχεδόν μαθηματική ακρίβεια. Γι’ αυτό και αναθεώρησε εμμονικά τα έργα του και είχε ένα τόσο προσωπικό στυλ. Παρά τη συνεχή μάχη με τις λέξεις και την αντίσταση των συναισθημάτων, θεωρούσε ότι αυτό ήταν το γοητευτικό στοιχείο της δουλειάς του. «Δεν μπορείς να υποφέρεις όταν γράφεις, πρέπει να νιώθεις χαρά και ευτυχία» επιβεβαίωνε.

Για τη δημιουργική του διαδικασία, έλεγε ότι έχανε τις πρώτες τρεις ή τέσσερις ώρες και μόνο όταν ήταν ήδη εξαντλημένος άρχιζε να ρέει η γραφή. «Νομίζω ότι τα τελευταία κεφάλαια των μυθιστορημάτων μου είναι τα καλύτερα, επειδή είμαι πιο κοντά σε αυτή την κατάσταση, αν και ποτέ δεν τη φτάνω τελείως, και έρχεται μια στιγμή που το βιβλίο σε απορρίπτει. Θέλεις να συνεχίσεις να το αναθεωρείς, αλλά αυτό δεν θέλει να το αγγίξεις πια».