Το «κυνήγι» της σύνταξης χωρίς φόρους: Ο νέος χάρτης των Ιταλών μεταναστών της τρίτης ηλικίας
Αύξηση καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στον αριθμό των Ιταλών συνταξιούχων που επιλέγουν να μεταφέρουν τη φορολογική και μόνιμη κατοικία τους στο εξωτερικό, αναζητώντας ευνοϊκότερο φορολογικό πλαίσιο και χαμηλότερο κόστος ζωής. Σύμφωνα με στοιχεία του INPS (Εθνικό Ινστιτούτο Κοινωνικής Ασφάλισης της Ιταλίας), τα οποία παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή Οικονομικών της Γερουσίας στο πλαίσιο συζήτησης νομοσχεδίου για φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, αποτυπώνεται μια σαφής μετατόπιση προτιμήσεων και γεωγραφική αναδιάταξη προορισμών.
Από το 2018 έως το 2025 παρατηρείται σταθερή αύξηση των Ιταλών που, έχοντας θεμελιώσει αποκλειστικά στην Ιταλία τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα, μεταφέρουν την κατοικία τους στο εξωτερικό μετά την τελευταία εισφορά και λαμβάνουν εκεί τη σύνταξή τους. Το φαινόμενο εντοπίζεται κυρίως εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντισταθμίζοντας τη μικρή μείωση όσων λαμβάνουν σύνταξη σε χώρες εκτός ΕΕ.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τις οικονομικές συνθήκες των τελευταίων ετών. Οι διακυμάνσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, οι διαφοροποιήσεις στο κόστος ζωής και – κυρίως – η υιοθέτηση ευνοϊκών φορολογικών πολιτικών από ορισμένα κράτη που στοχεύουν στην προσέλκυση συνταξιούχων ή εύπορων αλλοδαπών, έχουν αναδιαμορφώσει τον χάρτη των επιλογών.
Οι παραδοσιακοί υπερατλαντικοί προορισμοί φαίνεται να υποχωρούν. Οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν την ιταλική σύνταξη στις Ηνωμένες Πολιτείες μειώθηκαν κατά 40%, ενώ σε Αυστραλία και Καναδά η πτώση ξεπερνά το 50%.
Αντίθετα, η Ισπανία καταγράφει αύξηση 75% και αποτελεί πλέον τον πιο δημοφιλή προορισμό. Το ήπιο κλίμα, η γεωγραφική εγγύτητα και η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση καθιστούν τη χώρα ιδιαίτερα ελκυστική για τους Ιταλούς συνταξιούχους.
Εντυπωσιακή είναι και η άνοδος της Τυνησίας, με αύξηση 255%, εξέλιξη που αποδίδεται στο χαμηλό κόστος ζωής και στη μειωμένη φορολογική επιβάρυνση σε σχέση με την Ιταλία.
Η περίπτωση της Πορτογαλίας
Ξεχωριστή πορεία ακολουθεί η Πορτογαλία. Μεταξύ 2018 και 2021 σημείωσε εκρηκτική αύξηση 172% στους Ιταλούς συνταξιούχους, χάρη στο καθεστώς των «μη συνήθων φορολογικών κατοίκων» που προέβλεπε ιδιαίτερα ευνοϊκή φορολόγηση. Ωστόσο, μετά τη σταδιακή κατάργηση των κινήτρων, η ελκυστικότητα της χώρας μειώθηκε και την περίοδο 2022–2025 σημειώθηκε πτώση 11%.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι οι φορολογικές πολιτικές αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στις αποφάσεις μετεγκατάστασης των συνταξιούχων.
Νέοι προορισμοί στα Βαλκάνια
Παράλληλα, νέοι προορισμοί αναδύονται στην ανατολική πλευρά της Αδριατικής. Η Ρουμανία και η Αλβανία δεν βρίσκονται ακόμη στις κορυφαίες χώρες υποδοχής, ωστόσο παρουσιάζουν αυξητική τάση. Το χαμηλό κόστος διαβίωσης, η εγγύτητα με την Ιταλία και τα απλούστερα φορολογικά καθεστώτα δημιουργούν ένα νέο «μικρο-ρεύμα» με προοπτικές διεύρυνσης.
Προοπτικές επαναπατρισμού
Μπροστά σε αυτή τη διαρροή φορολογικών κατοίκων, το INPS αντιμετωπίζει θετικά την πιθανότητα νομοθετικής παρέμβασης που θα ενθαρρύνει τον επαναπατρισμό. Στόχος είναι η αναζωογόνηση μικρών δήμων και εσωτερικών περιοχών της χώρας που πλήττονται από δημογραφική συρρίκνωση.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ινστιτούτου, η πρόταση για φορολογικά κίνητρα επιστροφής δεν αναμένεται να έχει αρνητικό δημοσιονομικό αντίκτυπο. Αντιθέτως, τα αυξημένα φορολογικά έσοδα από όσους θα επέστρεφαν λόγω της νέας ρύθμισης εκτιμάται ότι θα αντισταθμίσουν τυχόν απώλειες.
Το φαινόμενο της «συνταξιοδοτικής μετανάστευσης» αναδεικνύεται έτσι σε κρίσιμο πεδίο φορολογικού ανταγωνισμού εντός και εκτός Ευρώπης. Για την Ιταλία, το διακύβευμα δεν είναι μόνο δημοσιονομικό, αλλά και δημογραφικό: η διατήρηση εισοδημάτων, κατανάλωσης και κοινωνικής συνοχής σε μια χώρα που γηράσκει ταχύτατα.
Διαβάστε ακόμα: Ποιοι συνταξιούχοι θα δουν αύξηση 50% στη σύνταξή τους λόγω αναπηρίας