Οι 200 της Καισαριανής και η αναψηλάφηση

Τελικά τίποτα δεν είναι πιο απρόβλεπτο από το παρελθόν. Είναι απόγευμα και ξαφνικά στα κοινωνικά δίκτυα διαρρέει ότι στο e- bay έχουν μπει σε ψηφιακό πλειστηριασμό ανέκδοτες φωτογραφίες από τους 200 κομμουνιστές προς εκτέλεση στην Καισαριανή από τους Ναζί την Πρωτομαγιά του 1944. Τα αγέρωχα και άφοβα βλέμματά τους, μία υψωμένη γροθιά, η παράταξη των σωμάτων λίγο πριν από τον θάνατο.

Ολα υπενθυμίζουν μέσα από τη βουβή εικονογραφία ένα μεγάλο έγκλημα των ναζιστών και ταυτόχρονα τη θυσία ελλήνων αγωνιστών από αυτές που στιγμάτισαν και τη μνήμη και την τέχνη στα νεότερα χρόνια (π.χ. το υπέροχο χαρακτικό του Τάσσου). Το πρώτο που κάνεις είναι να δεις και να τσεκάρεις αν ισχύουν όλα αυτά.

Η παγίδα της τεχνητής νοημοσύνης και της παραποίησης των τεκμηρίων πάντα καραδοκεί, κυρίως στα σημερινά χρόνια. Η επεξεργασία των εικόνων αποτελεί υπόθεση των ειδικών. Το δεύτερο είναι να δεις, να αρκεστείς να παρατηρήσεις ξανά και ξανά τις εικόνες, τα χρώματα, τον τρόπο που γίνεται η τελική στυγερή πράξη της εκτέλεσης. Οι εικόνες απαθανατίζουν τη ζωή λίγο πριν διακοπεί. Αραγε τι να ένιωθαν αυτοί λίγα λεπτά πριν θανατωθούν;

Και οι σκέψεις πολλαπλασιάζονται. Τι είναι η φωτογραφία εκτός από ένα τεκμήριο Ιστορίας; Είναι μια σπαρακτική αναβίωση ενός ιστορικού και τρομερού γεγονότος. Ακινητοποιεί τον χρόνο δίνοντας σου τη δυνατότητα να ξανασκεφτείς. Θέτει όμως και τις ευθύνες όλων σήμερα. Καταρχάς για τα ίδια τα φερόμενα τεκμήρια τα οποία με εμπορική ευκολία μπαίνουν σε πλειστηριασμό. Ο Δήμος Καισαριανής, ο Δήμος Αθήνας, τα ΑΣΚΙ, η Βουλή, το ΥΠΠΟ – και αν δεν το έχουν κάνει ήδη – οφείλουν να κινητοποιηθούν ακριβώς για να διαφυλάξουν τη συλλογική μνήμη διεκδικώντας τις ανέκδοτες φωτογραφίες. Το ΚΚΕ και ορθά, ως φυσικός ενδιαφερόμενος των τεκμηρίων έκρουσε με ανακοίνωση τον κώδωνα. Ενα σωρό ιστορικοί το κραυγάζουν ήδη από το απόγευμα του Σαββάτου στα κοινωνικά δίκτυα. Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι πως η Μνήμη και η Ιστορία βρίσκονται κατακερματισμένα στα πιο απίθανα μέρη.

Το δίδαγμα των φερόμενων εικόνων της Καισαριανής είναι πως αυτό που λέμε ιστορική γνώση είναι διαρκώς εν κινήσει. Νέες ψηφίδες, πολλές που δεν έχουμε στο μυαλό μας πως υφίστανται, αποκαλύπτονται με τον πιο παράδοξο τρόπο και διεμβολίζουν κάθε βεβαιότητα. Συμπληρώνουν τις μαρτυρίες και τα γραπτά. Εικονογραφούν τις στιγμές. Η Ιστορία, κατεξοχήν επιστήμη της αναψηλάφησης και της αναθεώρησης είναι ένα δυναμικό πεδίο όπου τέμνονται τα τεκμήρια με την αμφιβολία, η συγκίνηση με το «περίμενε να δούμε». Οι εικόνες που διακινήθηκαν ψηφιακά απομένει να πάρουν πιστοποιητικό γνησιότητας. Κούνησαν όμως τις βεβαιότητές μας.