Πλώρη για «ήρεμα νερά» και νέα πεδία συνεργασίας

Το 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας ανήκει πια στην ιστορία, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να έχει ήδη απευθύνει δημόσια πρόσκληση στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επισκεφθεί την Αθήνα για τις εργασίες του 7ου ΑΣΣ, δίνοντας έτσι το στίγμα της συνέχισης του διμερούς δομημένου ελληνοτουρκικού διαλόγου ο οποίος, μέχρι στιγμής, ιδίως στο πεδίο της χαμηλής ατζέντας, αποδίδει καρπούς και για τις δύο πλευρές.

Με το πέρας των κοινών δηλώσεων στην Αγκυρα και την παρουσίαση των επτά νέων κειμένων, τα οποία συνυπέγραψαν ο Μητσοτάκης και ο Ερντογάν (τη νέα διακήρυξη), όπως και το σύνολο των συναρμόδιων υπουργών (τις έξι συμφωνίες), οι δύο πλευρές απέδειξαν πως επιλέγουν συνειδητά τον διάλογο έναντι της σύγκρουσης, αντιλαμβανόμενες πλήρως τις συνθήκες εξαιρετικά σύνθετης και ρευστής γεωπολιτικής κατάστασης εντός των οποίων κινούνται.

Κρατώντας χαμηλά τους τόνους της αντίθεσης στα σημεία που γνωρίζουν καλά πως δεν συμπίπτουν οι απόψεις και αναδεικνύοντας ταυτόχρονα όσα θέματα ήθελε η κάθε πλευρά για τους δικούς της λόγους να θίξει, Αθήνα και Αγκυρα επέδειξαν πολιτική ωριμότητα σε ένα μομέντουμ που απαιτεί λεπτούς χειρισμούς στα μηνύματα που εκπέμπονται στο διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον αλλά και στο εσωτερικό ακροατήριο της κάθε πλευράς.

Η λεπτομερής προετοιμασία που είχε γίνει από τα διπλωματικά επιτελεία ήταν αυτή που στην πράξη κατάφερε να στείλει τα σωστά σινιάλα προς κάθε κατεύθυνση, χαρίζοντας στις δύο κυβερνήσεις χρόνο να χειριστούν καταστάσεις χωρίς την αναγκαία διαχείριση νέας εστίας έντασης σε μια περιοχή όπου δεν υπάρχει χώρος για περισσότερα προβλήματα.

Το βασικό στοίχημα επί του οποίου έχει στο εξής υποχρέωση να εργαστεί η κάθε πλευρά μετά το ΑΣΣ – και το οποίο αποτυπώθηκε σε ανάρτηση του τούρκου προέδρου – είναι το να καταστεί δυνατό να επεκταθεί και σε άλλα σημεία ελληνοτουρκικής επαφής η εμπεδωμένη επικοινωνία των δύο ΥΠΕΞ που εγκαθίδρυσαν αποτελεσματικούς διαύλους για την αποφυγή της μετατροπής εντάσεων σε δυσεπίλυτες κρίσεις.

Στην ανάρτησή του με το πέρας του ΑΣΣ, κατ’ ουσίαν, ο Ερντογάν εξηγεί την αισιοδοξία που εξέφρασε μέσω των δηλώσεών του για το μέλλον του διμερούς διαλόγου, σημειώνοντας πως θεωρεί εφικτή τη διάχυση της δυναμικής των καλών αποτελεσμάτων σε ζητήματα χαμηλής ατζέντας (στο πλαίσιο των «ήρεμων νερών» που εγκαινιάστηκαν το 2023), σε μεγαλύτερα και δυσκολότερα θέματα που άπτονται του Αιγαίου.

Σύγκλιση

Τη θετική οπτική του τούρκου προέδρου – με την αναγκαία υποσημείωση πως η Ελλάδα αναγνωρίζει ένα θέμα που μπορεί να αχθεί ενώπιον διεθνούς δικαιοδοσίας, τον καθορισμό υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο – δείχνει να συμμερίζεται και η Ελλάδα, με τον επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας να επιβεβαιώνει πως υφίσταται σύγκλιση μεταξύ των θέσεων των δύο ηγετών, η οποία επιτρέπει τη δημιουργία συνθηκών για να συζητηθούν προοπτικά και τα πιο δύσκολα. «Το κοινό σημείο είναι ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε ένα ικανοποιητικό και λειτουργικό επίπεδο σχέσεων το οποίο μας επιτρέπει αφενός να διαχειριζόμαστε τις εντάσεις και να αυξάνουμε τους διαύλους μας και από την άλλη πλευρά δημιουργεί μια συνθήκη έτσι ώστε να προχωρήσουμε και στα πιο δύσκολα», σημείωσε ο Γιώργος Γεραπετρίτης, στον απόηχο της δήλωσης Ερντογάν πως «δεν υπάρχουν ζητήματα που δεν μπορούν να επιλυθούν» με διάλογο και εποικοδομητική διάθεση στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.

Δεν είναι τυχαίο πως η Αθήνα, αποτιμώντας την πορεία του διμερούς ελληνοτουρκικού δομημένου διαλόγου – στον οποίο έδωσε νωπή εντολή συνέχισης στη βάση των τριών πυλώνων – βλέπει ευνοϊκό μομέντουμ υπό τις παρούσες ηγεσίες. «Αισθάνομαι πως αυτήν την ώρα υπάρχει το επίπεδο εκείνο κατανόησης για να γίνουν μεγαλύτερα και πιο σημαντικά βήματα. Και θέλω να πω ότι τα βήματα αυτά δεν είναι μόνο ο καιρός να γίνουν αλλά είναι και η σύνθεση της πολιτικής ηγεσίας στις δύο πλευρές», επεσήμανε ο υπουργός Εξωτερικών, υπογραμμίζοντας πως «οι δύο ηγέτες έχουν την αληθή πρόθεση να κάνουν βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση, της εξομάλυνσης των σχέσεων των δύο χωρών».

Ως προς την ατζέντα της συνάντησης κορυφής στην Αγκυρα, στο πεδίο των διμερών Μητσοτάκης και Ερντογάν διατύπωσαν τις θέσεις τους με σεβασμό και ειλικρίνεια, στέλνοντας τα κατάλληλα μηνύματα και προς το εσωτερικό ακροατήριο της κάθε χώρας αλλά και προς ενδιαφερόμενους για την ευρύτερη περιοχή με κεντρικό σύνθημα πως δεν υπάρχει περιθώριο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις για έξωθεν παρέμβαση.

Ο Μητσοτάκης έθεσε όπως είχε προαναγγείλει την άρση του casus belli ευθέως στον Ερντογάν και εκείνος εμμέσως αναφέρθηκε στην ανάγκη συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα SAFE. Η αναφορά του τούρκου προέδρου σε «τουρκική μειονότητα στη Δυτική Θράκη» απαντήθηκε άμεσα από τον Πρωθυπουργό που διευκρίνισε πως η μειονότητα στη Θράκη βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης είναι θρησκευτική, με τις δύο πλευρές να προβάλλουν μια εικόνα διαφωνίας μεν αλλά στο πλαίσιο ενός ειλικρινούς διαλόγου που διεξάγεται με σεβασμό.

Ιδιαίτερα προσεγμένη δείχνει η προσέγγιση και στα περιφερειακά και διεθνή ζητήματα, με εμφανείς συγκλίσεις σε ζητήματα όπως αυτό της Ουκρανίας, της Συρίας, αλλά και της Γάζας, με την Ελλάδα μάλιστα να προτάσσει επί τουρκικού εδάφους την πάγια θέση της για λύση δύο κρατών και τον πρόεδρο Ερντογάν να επικαλείται τον ρόλο της χώρας μας ως μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (σε μια περίοδο που ο Οργανισμός βάλλεται από τον Τραμπ, όπως και το ΝΑΤΟ στο οποίο υπήρχε αντίστοιχη αναφορά) για στήριξη της λύσης δύο κρατών στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης του ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα. Ακόμα και στο πεδίο του Κυπριακού, ο τούρκος πρόεδρος έχοντας διατυπώσει τη σκληρή θέση του εντός του ΑΣΣ απέφυγε να την επαναλάβει στις δηλώσεις, με τον Πρωθυπουργό να εκφράζει λίγο αργότερα την αντίθεσή του δημόσια σε πιθανή προσάρτηση της Δυτικής Οχθης από το Ισραήλ που για την Τουρκία αποτελεί κόκκινο πανί.

Ικανοποίηση

Αποτιμώντας τα οφέλη από το 6ο ΑΣΣ, και στα δύο στρατόπεδα επικρατεί ικανοποίηση από τα μηνύματα που εκπέμφθηκαν και από το γεγονός ότι δεν σημειώθηκε κάποιο «ατύχημα», ενώ, την ίδια ώρα, στην Αθήνα υπάρχει η εκτίμηση πως οι αναφορές του προέδρου Ερντογάν σε επίλυση ζητημάτων με πυξίδα το Διεθνές Δίκαιο επιτρέπουν μια χαραμάδα αισιοδοξίας πως ίσως η Τουρκία, προσερχόμενη προς την αξιακή θέση της Ελλάδας, πραγματοποιεί αθόρυβα ένα πολύ σημαντικό βήμα.