Μεταναστευτικό: Στην πρώτη γραμμή για τα return hubs η Ελλάδα
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση αναζητά πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, η δημιουργία «return hubs» σε αφρικανικές χώρες επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας.
Οι δομές αυτές, που προορίζονται να λειτουργούν ως κέντρα φιλοξενίας και επαναπροώθησης μεταναστών, των οποίων οι αιτήσεις ασύλου απορρίπτονται, αποτελούν αντικείμενο έντονων διαβουλεύσεων, αλλά και αντιπαραθέσεων σε επίπεδο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνούς δικαίου.
Σε αυτό το σύνθετο γεωπολιτικό τοπίο, η Ελλάδα εμφανίζεται έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο, στηρίζοντας πρωτοβουλίες που – σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία – μπορούν να αποσυμφορήσουν τα ευρωπαϊκά σύνορα. Το σίγουρο είναι πως η συζήτηση για τα return hubs ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης, με την Αθήνα να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Κι αυτό διαφάνηκε στην πρόσφατη άτυπη Σύνοδο των υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών της ΕΕ, που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Λευκωσία, στο περιθώριο της οποίας συγκροτήθηκε μία ομάδα εργασίας, με έναν στενό πυρήνα κρατών – μελών, αποτελούμενου από τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ελλάδα.
Αντικείμενο της «κλειστής» αυτής ομάδας ήταν η προώθηση και η επιχειρησιακή εξειδίκευση καινοτόμων λύσεων στον τομέα της επιστροφής παράνομων μεταναστών, με έμφαση τη δημιουργία και λειτουργία κέντρων επιστροφής στην Αφρική. Αξίζει να σημειωθεί πως ο έλληνας υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης ήταν ο μοναδικός εκπρόσωπος χώρας του Νότου που συμμετέχει στη συγκεκριμένη συνάντηση.
«ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ»
«Στην Ευρώπη, πλέον, διαμορφώνεται ένα νέο πολιτικό κλίμα στο Μεταναστευτικό, με ολοένα και περισσότερα κράτη-μέλη να αναγνωρίζουν ότι χωρίς ουσιαστικές καιαποτελεσματικές επιστροφές δεν μπορείνα υπάρξει αξιόπιστο σύστημα ασύλου. Η Ελλάδα, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία, πρωτοπορεί στη συζήτηση για τη θεσμοθέτηση return hubs εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης, ως αναγκαίο εργαλείο για την ενίσχυση της αποτροπής και την επιτάχυνση των επιστροφών. Η θέση μας είναι ξεκάθαρη. Οποιος δεν δικαιούται άσυλο, δεν μπορεί να παραμένει στην Ευρώπη. Το άσυλο δεν μπορεί να λειτουργεί ως διαβατήριο παραμονής ούτε η παράνομη είσοδος να μετατρέπεται σε δικαίωμα. Οι επιστροφές πρέπει να είναι ταχείες, οργανωμένες και αποτελεσματικές, με ευρωπαϊκό συντονισμό και συνεργασία με ασφαλείς τρίτες χώρες», δηλώνει χαρακτηριστικά στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Θάνος Πλεύρης.
Το ποιες χώρες της αφρικανικής ηπείρου, όμως, πρόκειται να… φιλοξενήσουν τέτοια κέντρα είναι ακόμη θέμα προς συζήτηση. Ωστόσο, φαίνεται πως υπάρχουν κάποια κράτη που… κερδίζουν έδαφος, με την Ουγκάντα να είναι ένα από αυτά. Αξίζει να σημειωθεί πως από τα τέλη του περασμένου Σεπτέμβρη, η Ολλανδία και η χώρα της υποσαχάριας Αφρικής έχουν συμφωνήσεινα συνεργαστούν για να διευκολύνουν την επιστροφή των μεταναστών, που υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την Ολλανδία, στη χώρα καταγωγής τους μέσω Ουγκάντας.
Οπως ανέφερε τότε σε ανακοίνωσή της η ολλανδική κυβέρνηση, οι υπήκοοι χωρών της περιοχής γύρω από την Ουγκάντα, οι οποίοι υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την Ολλανδία θα φιλοξενούνται προσωρινά στην Ουγκάντα σε κέντρο υποδοχής. Από εκεί θα αναμένεται να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. «Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση αποφάσισε να επιδιώξει στενότερη συνεργασία με την Ουγκάντα στον τομέα της μετανάστευσης».
Οι υπουργοί και των δύο χωρών, δε, έχουν καταστήσει σαφές πως οι ρυθμίσεις που αφορούν το κέντρο διέλευσης πρέπει να συμμορφώνονται με το εθνικό, ευρωπαϊκόκαι διεθνές δίκαιο.
Μάλιστα, αυτή η συμφωνία αναμένεται να ξεκινήσει πιλοτικά και θα περιλαμβάνει ένα κέντρο επιστροφής για περιορισμένο – σε πρώτη φάση – αριθμό αλλοδαπών υπηκόων, αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις δεν έγιναν δεκτές και οι οποίοι υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την Ολλανδία.
Την ίδια στιγμή, σκέψεις υπάρχουν και για την Τυνησία, για την απέλαση κυρίως όσων προέρχονται τόσο από την ίδια τη χώρα όσο και από την Αλγερία και το Μαρόκο. Ωστόσο, η επιλογή της Τυνησίας προσκρούει στις σθεναρές πολιτικές αντιδράσεις της χώρας, με την κυβέρνηση να απορρίπτει το ενδεχόμενο να γίνει κόμβος διέλευσης ή εγκατάστασης για παράτυπους μετανάστες, τονίζοντας ότι δεν θα φέρει μόνη της το βάρος, ζητώντας παράλληλα διεθνή υποστήριξη για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών του μεταναστευτικού ζητήματος. «Η Τυνησία δεν είναι ένα επιπλωμένο διαμέρισμα προς πώληση ή ενοικίαση», έχει δηλώσει ο τυνήσιος πρόεδρος.
Στο μεταξύ, το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί ένα return hub στη Λιβύη, χώρα επιβίβασης χιλιάδων μεταναστών και προσφύγων, οι οποίοι έχουν προορισμό την Ιταλία αλλά πλέον και τη νότια Κρήτη και τη Γαύδο, φαίνεται πως απομακρύνεται. Κι αυτό γιατί, όπως σημειώνουν καλά γνωρίζοντες το μεταναστευτικό ζήτημα, προσώρας δεν μπορεί να υπάρξει συνεργασία – συμφωνία με την ανατολική λιβυκή πλευρά και τη μη αναγνωρισμένη κυβέρνηση του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, απ’ όπου σημειωτέον φεύγουν καθημερινά δεκάδες καραβιές προς την Ευρώπη. Στη δυτική, πάλι, πλευρά, όπως εξηγούν, θα μπορούσε δυνητικά να δημιουργηθεί return hub, ωστόσο, δεν είναι αυτή η «προβληματική» περιοχή, απ’ όπου προέρχονται οι αυξανόμενες ροές.