Τρόμος για πλημμύρες από τα βουνά: Το σπάνιο φαινόμενο που κάνει το χιόνι… καταρράκτη – Η καταστροφή στο Ματσούκι

Ενα επικίνδυνο μετεωρολογικό κοκτέιλ στον ουρανό της Ελλάδας, λίγο έλειψε να αποβεί μοιραίο χθες το βράδυ στην Ήπειρο και συγκεκριμένα στο χωριό Ματσούκι που βρίσκεται σε ύψος μεγαλύτερο των 1.000 μέτρων, στις δυτικές πλαγές της Κακαρδίτσας, που είναι η υψηλότερη κορφή των Τζουμέρκων.

Η κακοκαιρία των προηγούμενων ημερών με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες και ιδιαίτερα πυκνές χιονοπτώσεις σε πεδινές περιοχές και στο μεγαλύτερο μέρος του ορεινού όγκου της χώρας, έδωσε τη θέση της σε έναν εκ διαμέτρου αντίθετο καιρό.

Τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες διαδέχτηκαν οι νότιοι άνεμοι που ανέβασαν τον υδράργυρο αλλά και οι εκτεταμένες βροχές και καταιγίδες στα πεδινά και τα ορεινά προκαλώντας σε λίγα 24ωρα ένα ανεπιθύμητο και επικίνδυνο φαινόμενο:

Αυτό είναι η απότομη τήξη του χιονιού στα βουνά και η μετατροπή του σε υδάτινους ποταμούς – που στην περίπτωση των Τζουμέρκων – θα μπορούσε να αποβεί μοιραία.

Ορμητικοί χείμαρροι που δημιουργούνται σε μεγάλο ύψος, παρασέρνουν τα πάντα στο πέρασμά τους. Βράχια, πέτρες, χώμα, φερτά υλικά τα οποία κατολισθαίνουν με μεγάλη ταχύτητα και ορμή σταματώντας όπου βρουν εμπόδιο.

Και αν αυτό είναι τα σπίτια στις υπώρειες τότε η κατάσταση είναι δραματική. Βλέποντας κανείς το τι συνέβη στο πολύπαθο χωριό των Τζουμέρκων, θα έλεγε ότι ξεκόλλησε όλόκληρη πλαγιά βουνού.

Το φαινόμενο αυτό που περιγράφεται ως rain-on-snow event θεωρείται ένας από τους πιο επικίνδυνους παράγοντες πλημμυρών, κυρίως σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές.

Κι αυτό γιατί μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές πλημμυρικές καταστάσεις  θέτοντας σε κίνηση έναν ιδιαίτερα τρομακτικό μηχανισμό:  την απότομη τήξη του χιονιού λόγω αιφνίδιας ανόδου της θερμοκρασίας και βροχής.

Η κρίσιμη μετάβαση από το κρύο στη ζέστη

Βασικός παράγοντας πρόκλησης του φαινομένου είναι η απότομη εναλλαγή θερμοκρασίας:από παρατεταμένες συνθήκες ψύχους και χιονόπτωσης, σε ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας και βροχόπτωση.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, το χιόνι που έχει συσσωρευτεί στα βουνά ή ακόμη και στο έδαφος λειτουργεί σαν μια «δεξαμενή νερού».

Όταν η θερμοκρασία παραμένει χαμηλή, το νερό αυτό παραμένει αποθηκευμένο σε στερεή μορφή. Όμως, όταν η θερμοκρασία αυξηθεί απότομα –συχνά μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες– και το χιόνι μετατραπεί σε βροχή, η ισορροπία διαταράσσεται.

Γιατί οι πλημμύρες είναι τόσο έντονες

Σε φυσιολογικές συνθήκες, η τήξη του χιονιού γίνεται σταδιακά, επιτρέποντας στο έδαφος να απορροφήσει το νερό χωρίς προβλήματα. Στα rain-on-snow events όμως, η διαδικασία είναι βίαιη και απότομη.

Το αποτέλεσμα είναι ξαφνικά μεγάλες ποσότητες νερού να καταλήγουν σχεδόν ταυτόχρονα σε ρέματα και ποτάμια, προκαλώντας ραγδαία αύξηση της στάθμης τους και υπερχειλίσεις μέσα σε ελάχιστες ώρες.

Ένας «αθόρυβος» αλλά επικίνδυνος μηχανισμός

Σε αντίθεση με άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, το rain-on-snow δεν γίνεται πάντα άμεσα αντιληπτό ως απειλή. Η προσοχή συχνά εστιάζεται στη βροχόπτωση, ενώ υποτιμάται ο ρόλος του χιονιού που λιώνει.

Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, οι πλημμύρες αυτού του τύπου μπορεί να είναι εξίσου –αν όχι περισσότερο– καταστροφικές από εκείνες που προκαλούνται από ακραία καιρικά συστήματα μεγάλης διάρκειας.

Ο ρόλος της κλιματικής αστάθειας

Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι τέτοιου είδους φαινόμενα εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα, στο πλαίσιο της αυξανόμενης κλιματικής μεταβλητότητας.

Οι ήπιοι χειμώνες με έντονες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, τα σύντομα κύματα ψύχους που ακολουθούνται από αιφνίδια θέρμανση και η μετατροπή της χιονόπτωσης σε βροχόπτωση αποτελούν ένα μοτίβο που παρατηρείται όλο και πιο συχνά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιο επεισόδιο οφείλεται άμεσα στην κλιματική αλλαγή, ωστόσο η αυξημένη αστάθεια των καιρικών συνθηκών θεωρείται πλέον καθοριστικός παράγοντας.