Αγροί εναντίον περιβάλλοντος

Φαίνεται ότι η υποστήριξη της κοινής γνώμης προς τις πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις ήταν ισχυρή, τουλάχιστον αρχικά. Αναμενόμενο να εκδηλώνουν οι κάτοικοι των αστικών περιοχών τη συμπάθειά τους, πολλοί αισθάνονται και οι ίδιοι σαν αγρότες, νιώθουν ιδιαίτερη πατρίδα τους την επαρχία από την οποία έφυγαν στο παρελθόν αυτοί ή οι γονείς τους.

Είναι επίσης κατανοητό ότι, ασφυκτιώντας στον περιοριστικό χώρο των πόλεων, ονειρεύονται τη ζωή των αγροτών, στην άπλα της υπαίθρου.

Ωστόσο, πιστεύουν σε απατηλούς μύθους αν νομίζουν ότι, αντίθετα από τη ρύπανση της πόλης, το αγροτικό περιβάλλον είναι μια όμορφη οικολογική κατάσταση.

Σίγουρα, η βιομηχανία προκαλούσε επί δεκαετίες το μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος. Με εργαλείο όμως τις βελτιωμένες τεχνολογίες, έχει γίνει μεγάλη προσπάθεια, η οποία σήμερα έχει ελαττώσει σημαντικά τη βιομηχανική ρύπανση.

Σπουδαίο αποτέλεσμα έχει επιτευχθεί με τα καυσαέρια των αυτοκινήτων, χάρη στους καταλυτικούς μετατροπείς. Η ρύπανση των νερών από αστικά λύματα έχει μειωθεί δραστικά με τους βιολογικούς καθαρισμούς. Η όξινη βροχή και η αραίωση της στοιβάδας του όζοντος έχουν ήδη διορθωθεί.

Η ρύπανση με διοξείδιο του θείου, οξείδια του αζώτου, πτητικές οργανικές ουσίες, μόλυβδο, υδράργυρο κ.λπ. έχει αντιμετωπισθεί σημαντικά στις βιομηχανικές χώρες, οι δε αναπτυσσόμενες ακολουθούν.

Αντίθετα, η αγροτική παραγωγή εξακολουθεί να είναι μείζων πηγή περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Ηδη από την προϊστορική εποχή έχει προκαλέσει εκτεταμένη αποδάσωση. Ολα τα πεδινά δάση του πλανήτη αποψιλώθηκαν για να γίνουν καλλιεργήσιμη γη, ενώ πολλά ορεινά δάση εξαφανίστηκαν από υπερβόσκηση.

Εκτεταμένη ήταν η εξόντωση φυσικών φυτών και ζώων. Η σημερινή εντατική γεωργία σπαταλά σε αρδεύσεις το 70% του διαθέσιμου γλυκού νερού, το ποσοστό υπερβαίνει το 85% στην Ελλάδα. Εντονη διάβρωση και υποβάθμιση των εδαφών συνδέονται με υπερβόσκηση, εκχερσώσεις και λανθασμένους τρόπους άρδευσης ή οργώματος.

Η υπερβολική χρήση λιπασμάτων ευθύνεται για τη νιτρορρύπανση μεγάλου μέρους των υπόγειων νερών του πλανήτη, ενώ προκαλεί τα 4/5 των φαινομένων ευτροφισμού και υποξίας σε ρηχές θάλασσες, λίμνες και ποτάμια.

Η αλόγιστη χρήση ζιζανιοκτόνων, εντομοκτόνων, άλλων φυτοφαρμάκων ή τοξικών οργανικών ενώσεων επιβαρύνει υδατικά οικοσυστήματα και τροφικές αλυσίδες. Επιπλέον, γεωργία και κτηνοτροφία είναι υπεύθυνες για το 26% έως 30% των εκπομπών μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα που προκαλούν την κλιματική αλλαγή.

Γιατί όμως η αγροτική παραγωγή δεν ακολουθεί τις περιβαλλοντικές βελτιώσεις που έγιναν εφικτές σε άλλες παραγωγικές δραστηριότητες; Οι αιτίες είναι σίγουρα πολλές. Οι αλόγιστες αγροτικές επιδοτήσεις και η απουσία ελέγχων παίζουν τον ρόλο τους, καθοριστικός παράγων όμως είναι η παραδοσιακή οπισθοδρομική νοοτροπία των αγροτών.

Οι περισσότεροι δεν ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στη διαχρονική παγκόσμια προσπάθεια κατά της επιβάρυνσης ατμόσφαιρας, νερών, εδάφους και οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα οι έλληνες αγρότες είναι καθηλωμένοι, χωρίς μόρφωση και εξειδίκευση. Διατηρούν μια άγονη ιδεολογία εξέγερσης, αρνούνται να πουλήσουν ή να συνενώσουν κτήματα για σχηματισμό ευρύτερων σύγχρονων καλλιεργειών, να επενδύσουν στην τεχνολογία, να λειτουργήσουν σε μεγάλη κλίμακα και οργάνωση.

Ελάχιστοι ακολουθούν το ελπιδοφόρο παράδειγμα κάποιων ποιοτικών αγροτών, Ελλήνων και ξένων, που παράγουν διαφορετικά, με επιστημονική γνώση, με τεχνολογία, με φιλοπεριβαλλοντικές μεθόδους. Χωρίς όμως ριζικές αλλαγές, η αγροτική παραγωγή δεν είναι βιώσιμη ούτε οικονομικά ούτε οικολογικά.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο