Το μυστήριο του Στόουνχεντζ λύνεται ξανά: οι άνθρωποι μετέφεραν τους λίθους, όχι οι παγετώνες

Για δεκαετίες, το Στόουνχεντζ δεν προκαλούσε δέος μόνο για το μέγεθος και την ακρίβεια της κατασκευής του, αλλά και για ένα βασικό ερώτημα: πώς έφτασαν εκεί οι τεράστιοι λίθοι του; Ήταν αποτέλεσμα ανθρώπινης προσπάθειας ή μήπως της αργής, αδυσώπητης δύναμης των παγετώνων; Μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να δώσει ξεκάθαρη απάντηση — και αυτή δείχνει προς τον άνθρωπο.

Σύμφωνα με τη νέα ανάλυση, οι περίφημοι «μπλε λίθοι» του Στόουνχεντζ, αλλά και ο επιβλητικός Λίθος του Βωμού, δεν μεταφέρθηκαν στη σημερινή τους θέση από παγετώνες κατά την τελευταία εποχή των παγετώνων. Αντίθετα, επιλέχθηκαν συνειδητά και μετακινήθηκαν σκόπιμα από προϊστορικούς ανθρώπους, σε αποστάσεις που ακόμη και σήμερα μοιάζουν σχεδόν αδιανόητες.

Οι μπλε λίθοι, που παίρνουν μια χαρακτηριστική γαλαζωπή απόχρωση όταν βρέχονται ή σπάζουν, προέρχονται από τους λόφους Preseli στη δυτική Ουαλία — περίπου 225 χιλιόμετρα μακριά από την πεδιάδα του Σάλσμπερι. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση του Λίθου του Βωμού, βάρους περίπου έξι τόνων, ο οποίος φαίνεται πως προέρχεται από τη βόρεια Αγγλία ή ακόμη και τη Σκωτία, σε απόσταση που ξεπερνά τα 500 χιλιόμετρα. Η μεταφορά του πιθανότατα απαιτούσε συνδυασμό χερσαίων και θαλάσσιων διαδρομών.

Η θεωρία της «παγετωνικής μεταφοράς» υποστήριζε ότι οι λίθοι είχαν φτάσει φυσικά στη νότια Αγγλία, παρασυρμένοι από παγετώνες, και ότι οι νεολιθικοί κάτοικοι απλώς τους βρήκαν εκεί και τους χρησιμοποίησαν. Όμως η νέα έρευνα δείχνει ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν εκατοντάδες μικροσκοπικούς κόκκους ορυκτών – κυρίως ζιρκονίου και απατίτη -από ιζήματα ποταμών γύρω από το Στόουνχεντζ. Αυτά τα ορυκτά λειτουργούν σαν γεωλογικά «δακτυλικά αποτυπώματα»: η ηλικία και η σύστασή τους αποκαλύπτουν την προέλευση των πετρωμάτων από τα οποία προήλθαν. Αν οι παγετώνες είχαν μεταφέρει υλικό από την Ουαλία ή τη Σκωτία έως την περιοχή, τα ίχνη αυτών των πετρωμάτων θα είχαν εντοπιστεί στα τοπικά ιζήματα.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα έδειξαν το αντίθετο. Οι ηλικίες των ορυκτών ταιριάζουν αποκλειστικά με τη γεωλογία της νότιας Αγγλίας, γεγονός που σημαίνει ότι οι παγετώνες δεν έφτασαν ποτέ τόσο νότια ώστε να μεταφέρουν τους λίθους. Με απλά λόγια, το τοπίο γύρω από το Στόουνχεντζ δεν «κουβαλά» κανένα ίχνος των πετρωμάτων από τα οποία είναι φτιαγμένο το ίδιο το μνημείο.

Αυτό ενισχύει την άποψη ότι οι κατασκευαστές του Στόουνχεντζ δεν βασίστηκαν στην τύχη, αλλά σε σχέδιο, γνώση και συλλογική προσπάθεια. Οι λίθοι δεν βρέθηκαν απλώς εκεί — επιλέχθηκαν, μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν με σαφή σκοπό. Το μνημείο, έτσι, δεν είναι μόνο αρχιτεκτονικό ή τελετουργικό επίτευγμα, αλλά και απόδειξη μιας κοινωνίας ικανής να οργανώσει μεγάλης κλίμακας έργα, να διαχειριστεί πόρους και να κινητοποιήσει ανθρώπους σε τεράστιες αποστάσεις.

Το Στόουνχεντζ συνεχίζει να κρατά πολλά από τα μυστικά του. Όμως κάθε νέα μελέτη απομακρύνει λίγο ακόμη το πέπλο του μυστηρίου και φέρνει στο φως μια εικόνα προϊστορικών ανθρώπων πολύ πιο ικανών, φιλόδοξων και αποφασισμένων απ’ ό,τι φανταζόμασταν. Και αυτή η εικόνα, ίσως, είναι εξίσου εντυπωσιακή με τους ίδιους τους λίθους.