Η λύτρωση και το ψέμα

Με τίτλο «Αυτό που έρχεται» ο καθηγητής Νικόλας Σεβαστάκης δημοσίευσε ένα άρθρο για την είσοδο της Μαρίας Καρυστιανού στην πολιτική («Lifo», 22/1/2026). Ο αρθρογράφος, αφού επικρίνει όσους, λίγους, είχαν προειδοποιήσει για το πολιτικό στίγμα της συγκεκριμένης επίδοξης πολιτικού, επιχειρεί να εξηγήσει το λεγόμενο κίνημα των Τεμπών το οποίο θεωρεί αποτέλεσμα της «εποχής της σύγχυσης» που ζούμε «και της απελπισμένης αναζήτησης για έξοδο» (εννοεί από το σημερινό πολιτικό στάτους).

Υπενθυμίζω ότι η Μαρία Καρυστιανού έγινε ευρύτερα γνωστή επειδή σφετερίστηκε λαϊκά συναισθήματα για το δήθεν κρατικό «έγκλημα» των Τεμπών και έγινε γνωστή μέσω μιας ρητορικής μίσους που χρησιμοποίησε ακροδεξιάς επινόησης ψέματα για να κερδίσει τη γενική συμπάθεια (ξυλόλια, βαγόνια που εξαφανίστηκαν, «μπάζωμα» κ.τ.τ.). Μέσω αυτών των συναισθημάτων, πάνω στα οποίο φτιάχτηκε η αντικυβερνητική ρητορεία, η κυρία αυτή βγαίνει στην πολιτική.

Ο Σεβαστάκης παρακάμπτει το γεγονός ότι το κίνημα αυτό στοιχήθηκε πίσω από την επιδέξια χρήση ψεμάτων και θεωριών συνωμοσίας. Αντίθετα, είναι ενθουσιασμένος επειδή ξαναβγήκαν στον δρόμο μεγάλες μάζες. Το λεγόμενο «κίνημα των Τεμπών» θεωρεί ότι είναι «μια αληθινή, κατά πρόσωπο έκλαμψη που φώτισε για λίγο τον κενό χώρο του δήμου, των πολλών». Χάρη σε αυτό το κίνημα, ισχυρίζεται, «η χώρα δονήθηκε από ένα κοινωνικό συναίσθημα που διατράνωσε την απαίτηση του “αλλιώς” μέσω ενός “κατά”: κατά όλων όσα συμβόλιζαν την περιφρόνηση στον πολίτη και στις ανάγκες του, τη στραβή λειτουργία των θεσμών, την κρυψίνοια και τη διαφθορά στο κράτος».

Για να δώσει, μάλιστα, μεγαλύτερο βάρος στον λόγο του, ο Σεβαστάκης επικαλείται την αγγλίδα θεωρητικό Μάργκαρετ Κάνοβαν (1939-2018), η οποία έχει μελετήσει και το λαϊκιστικό φαινόμενο και έχει υποστηρίξει ότι ο λαϊκισμός παράγει πάντα την αντίθεση στην κυβερνητική εξουσία και τροφοδοτεί ένα μόνιμο πάθος για αλλαγή. Ο σχολιαστής επικαλείται τη θεωρία της Κάνοβαν «για τις δυο όψεις-διαστάσεις της δημοκρατίας, τη λυτρωτική και την πραγματιστική. Η πρώτη», λέει, «κινητοποιεί θερμές πεποιθήσεις που συγκρούονται με το συμβατικό περίγραμμα των θεσμών και των χρονοβόρων διαδικασιών της φιλελεύθερης δημοκρατίας. […] Η πραγματιστική διάσταση απαντά, με πιο πεζό τρόπο, στα διάφορα προβλήματα, προκαλώντας συχνά απογοητεύσεις και δυσφορία». Απ’ αυτό το σχήμα, ο Σεβαστάκης συνάγει ότι προκύπτει η δυναμική της παρέμβασης που απέκτησε η Καρυστιανού.

Λυπάμαι πάρα πολύ που θα τον στενοχωρήσω, αλλά η ανάλυσή του παραβλέπει το πιο σημαντικό δεδομένο που προκύπτει από την πραγματικότητα και, πλέον, είναι στοιχείο αδιαμφισβήτητο: τη χρήση του ψέματος για τη χειραγώγηση των «θερμών πεποιθήσεων».

Μετατοπίζοντας το ψέμα, δηλαδή τη στρεψοδικία, από την εξήγηση της απήχησης που είχε το λεγόμενο «κίνημα των Τεμπών», ο Σεβαστάκης ουσιαστικά νομιμοποιεί τα συναισθήματα μόνο και μόνο επειδή προέρχονται από τα κάτω, κι ας οδηγούν στη συλλογική παράνοια. Και αποδέχεται την «αθωότητα» των κινημάτων, που τα θεωρεί εκ των προτέρων αθώα, επειδή εκφράζουν τη «λαϊκή ψυχή».

Αν λοιπόν μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση είναι τεχνοκρατική, ελιτιστική, στεγνά ορθολογική, αυτό σημαίνει ότι οφείλουμε να δεχθούμε την οποιαδήποτε ριζοσπαστική κριτική της ασκούν τα κινήματα των συναισθημάτων και του ανορθολογισμού; Τα κινήματα αυτά είναι υπεράνω κριτικής; Υπεράνω κριτικής και όσοι νιώθουν συνοδοιπόροι τους; Τελικά, μπορεί ένας διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας να κρύβεται στο όνομα της επιστήμης του πίσω από μια γενική θεωρία της Μάργκαρετ Κάνοβαν ώστε να αποφύγει την κριτική ακόμα και σήμερα, που όλα έχουν αποδειχθεί ψέμα και η πολιτική αποκρυστάλλωση του κινήματος δείχνει μια «αντιδραστική» κατεύθυνση;

Θυμίζω πάντως ότι και ο ναζισμός, λυτρωτικός ήταν κι αυτός.

Δημοσκοπήσεις και νέα κόμματα

Εκτιμώ ότι είναι λάθος των εταιρειών δημοσκοπήσεων που μετρούν τις τάσεις του κοινωνικού σώματος για τα υπό κυοφορία κόμματα – Τσίπρα, Σαμαρά, Καρυστιανού. Επειδή η όποια δυναμική των σχημάτων που ελπίζουν οι συγκεκριμένοι πολιτικοί ότι θα δημιουργηθεί είναι, σήμερα, πολύ γενική και δεν στηρίζεται στα δεδομένα μιας πιθανής συγκρότησής τους.

Δεν ξέρουμε δηλαδή αν θα βρεθούν πρόσωπα να συγκροτήσουν κόμματα. Δεν ξέρουμε ποιες θα είναι οι θέσεις τους. Δεν ξέρουμε τα εκλογικά τους προγράμματα. Δεν ξέρουμε τα στελέχη τους και δεν τα έχουμε δει στα ΜΜΕ για να διαμορφώσουμε γνώμη. Δεν ξέρουμε επίσης τι θα συμβεί με τα ανταγωνιστικά τους σχήματα στον χώρο μιας κατακερματισμένης γενικώς αντικυβερνητικής/αντιμητσοτακικής αντιπολίτευσης. Δεν ξέρουμε δηλαδή τίποτα άλλο εκτός από μια διακηρυγμένη πρόθεση τριών προσώπων να κατεβούν στις εκλογές. Σε μια κινούμενη άμμο, αρκεί μια δήλωση για να αλλάξει το αίσθημα πολλών απέναντι στα πρόσωπα που πιθανότατα θα ηγηθούν. Το παράδειγμα με τη Μαρία Καρυστιανού και τη θέση της για την άμβλωση είναι ενδεικτικό – αφού, αίφνης, το σύμβολο ενός κύματος οργής συρρικνώθηκε σε μια τυπική ακροδεξιά κυρία.

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι εταιρείες υιοθετούν ριψοκίνδυνες μεθόδους. Δεν έμαθαν τίποτα από το φιάσκο των αποτυχημένων προβλέψεων στις εκλογές του 2023;