Ecogenia: Οι σύγχρονοι «Ρομπέν των δασών» – «Αν περιμένουμε να ανάψει η φωτιά, η μάχη είναι ήδη χαμένη»

Η μάχη με τις δασικές πυρκαγιές δεν κρίνεται μόνο τις ώρες που η φωτιά κατακαίει δάση και οικισμούς, αλλά κυρίως τους μήνες που προηγούνται. Η πρόληψη παραμένει το πιο ισχυρό όπλο απέναντι σε ένα φαινόμενο που κάθε καλοκαίρι δοκιμάζει τη χώρα, απαιτώντας ανθρώπους στο πεδίο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και όχι μόνο όταν σημάνει συναγερμός. Στον Όλυμπο, η οργάνωση Ecogenia δημιούργησε 34 στρέμματα ζωνών πυροπροστασίας, καθάρισε 27,5 χιλιόμετρα μονοπατιών και απομάκρυνε μισό τόνο εύφλεκτων υλικών, πολλά από τα οποία παρέμεναν επί χρόνια εγκαταλελειμμένα, σκουριασμένα ή σε αποσύνθεση. Στόχος; Να μην ανάψει ποτέ η πρώτη σπίθα που θα φέρει, ενδεχομένως, και την ολοκληρωτική καταστροφή.

«Εάν βγάζαμε ανθρώπους, που θα σήκωναν τα μανίκια τους και βρίσκονταν στο πεδίο από τον Φλεβάρη, ίσως να μην βλέπαμε αυτό το κακό σίριαλ στις οθόνες μας. Ίσως, να μην χρειαζόταν να τρέχουμε με κομμένη την ανάσα, και να μην έχουμε αυτή την οικολογική -κι όχι μόνο- καταστροφή κάθε καλοκαίρι» αναφέρει στα «ΝΕΑ» η Ερίκα Σπαγάκου, μια εκ των ιδρυτριών της ΜΚΟ Ecogenia.

Οι νέοι στην πρώτη γραμμή

Προφανώς, δεν κλέβουν από τους πλούσιους για να δίνουν στους φτωχούς, όμως θυμίζουν τον «Ρομπέν των Δασών», έχοντας αφιερωθεί στη διάσωση και προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων. Με στόχο να φέρει περισσότερους νέους στην πρώτη γραμμή της προστασίας του περιβάλλοντος, η Ecogenia συνδυάζει την εθελοντική προσφορά με την επαγγελματική κατάρτιση. Η οργάνωση, που ιδρύθηκε το 2021 από δύο Ελληνίδες της διασποράς, απευθύνεται σε νέους 18 έως 30 ετών, οι οποίοι εκπαιδεύονται και αμείβονται για να συμμετέχουν σε δράσεις πρόληψης και διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος.

«Η ιδέα γεννήθηκε από αντίστοιχα προγράμματα κοινωνικής υπηρεσίας που λειτουργούν στο εξωτερικό, όπως στην Αμερική, στην Γαλλία, στην Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες», εξηγεί η κα Σπαγάκου. Η Ecogenia υποστηρίζει πως τα δάση δεν σώζονται με εποχικές παρεμβάσεις, αλλά ως το 1ο Σώμα Κλιματικής Δράσης στην Ελλάδα, επισημαίνει πως υπάρχει ένας διαφορετικός δρόμος. Επιθυμεί να επενδύσει σε νέους στο πεδίο, σε συστηματική διαχείριση της καύσιμης ύλης, στη συντήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, στην περιβαλλοντική ενημέρωση και στην ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών.

Σήμερα, τα τρίμηνα προγράμματα της οργάνωσης περιλαμβάνουν εκπαίδευση και εργασία στο πεδίο, με αντικείμενο τη διάνοιξη και τον καθαρισμό μονοπατιών, την απομάκρυνση βιομάζας και τον καθαρισμό φερτών υλικών. Πέρα από τον Όλυμπο, η Ecogenia δραστηριοποιείται στα Χανιά, έχει αναπτύξει δράσεις στη Δωρίδα και φέτος πραγματοποίησε την πρώτη κινητή αποστολή της στη Δράμα, το Παρανέστι και την Ξάνθη.

«Εστιάζουμε στην κλιματική κρίση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Θέλουμε αυτό το μοντέλο αμειβόμενης κοινωνικής υπηρεσίας να αποκτήσει θεσμική υπόσταση», σημειώνει η κ. Σπαγάκου, ενώ επισημαίνει πως για να επεκταθούν οι δράσεις σε περισσότερες περιοχές, χρειάζεται σταθερή κρατική χρηματοδότηση, «γιατί, όσοι συμμετέχουν, πληρώνονται».

Το ίδιο εφιαλτικό σκηνικό, κάθε καλοκαίρι

Κάθε καλοκαίρι η χώρα έρχεται αντιμέτωπη με το ίδιο εφιαλτικό σκηνικό. Οι πρώτοι καπνοί εμφανίζονται στον ορίζοντα, τα μηνύματα του 112 διαδέχονται το ένα το άλλο, οικισμοί εκκενώνονται και οι πυροσβεστικές δυνάμεις δίνουν μάχη με τις φλόγες. Όταν η φωτιά σβήσει, ο απολογισμός είναι συνήθως βαρύς. Χιλιάδες στρέμματα δάσους έχουν γίνει στάχτη, περιουσίες έχουν χαθεί και ολόκληρες περιοχές μετρούν τις πληγές τους.

Κάθε μεγάλη καταστροφή αναζωπυρώνει και την ίδια συζήτηση. Υπήρχαν αρκετά εναέρια μέσα; Ήταν επαρκείς οι επίγειες δυνάμεις; Λειτούργησε σωστά ο συντονισμός των επιχειρήσεων; Ερωτήματα κρίσιμα, που αφορούν όμως τη διαχείριση μιας πυρκαγιάς τη στιγμή που αυτή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Πολύ πιο σπάνια η συζήτηση στρέφεται σε όσα θα μπορούσαν να είχαν γίνει μήνες νωρίτερα, ώστε η φωτιά να μην αποκτήσει ποτέ ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

«Αν περιμένουμε να ανάψει η φωτιά, η μάχη είναι ήδη χαμένη» τονίζει η κα Σπαγάκου.

Κατά την διάρκεια των δράσεων που πραγματοποιήθηκαν στον Όλυμπο, συλλέχθηκαν 650 κιλά σκουπίδια, τα οποία εντοπίστηκαν μέχρι και στην κορυφή του βουνού, αλλά και σε πολλά μονοπάτια. «Εμείς μαζέψαμε τα σκουπίδια, αλλά κανένας δεν τα έχει απομακρύνει μέχρι στιγμής. Έχουμε στείλει email στις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να απομακρυνθούν, γιατί αλλιώς θα έχουμε κάνει μία τρύπα στο νερό».

Παράλληλα, εντοπίστηκαν κίνδυνοι μέσα στο πεδίο, όπως δέντρα τα οποία ακουμπάνε σε κεραίες ηλεκτρισμού, αλλά και νεκρά ζώα. «Μας πονάει πάρα πολύ το γεγονός ότι στη χώρα μας, κάποια πράγματα δεν έχουν προχωρήσει παραπάνω, γιατί υπάρχει τρομερή ανάγκη. Πώς μπορούν οι δασικές υπηρεσίες να διαχειριστούν τόσο μεγάλα βουνά, όπως ο Όλυμπος, που υπάρχουν τόσο μεγάλες ανάγκες; Απαιτείται η εκπαίδευση και η σύμπραξη μεταξύ του δημοσίου τομέα και της κοινωνίας των πολιτών».

Τι σημαίνει πρόληψη στο πεδίο

«Αν δεν σηκώσουμε εμείς τα μανίκια, οι νέοι, για τα δάση μας, ποιος θα το κάνει;» αναρωτιέται η κα Σπαγάκου, προσθέτοντας πως ως πολίτες δεν έχουμε μόνο δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις.

Τι σημαίνει όμως, πραγματικά, πρόληψη στο πεδίο;

Η ίδια απαντά πως «λόγω της αλλαγής του καιρού και του κλίματος, τα δάση μας είναι πιο ξηρά από ότι θα έπρεπε, οπότε πρέπει να αφαιρεθεί η εύφλεκτη βιομάζα, πριν μπούμε όμως στην αντιπυρική περίοδο. Τα ξερά φύλλα των δέντρων μπορούν εύκολα να λαμπαδιάσουν. Παράλληλα, πρέπει να γίνεται διακομιδή των σκουπιδιών που είναι εύφλεκτα, και η διαχείριση της βλάστησης και περιπολίες μέσα στο βουνό, από ανθρώπους που βλέπουν και καταγράφουν. Επιπλέον, σημαντικό κομμάτι είναι και η εκπαίδευση, γιατί είναι εντυπωσιακό το πόσοι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τις πραγματικές αιτίες των πυρκαγιών».

Η δουλειά στο πεδίο, όπως λέει, δεν είναι εύκολη υπόθεση. «Όμως, είναι σαν να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη κάθε καλοκαίρι. Το σύστημα εστιάζει στην καταστολή των πυρκαγιών και όχι στην πρόληψη. Εμείς από την πλευρά μας, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τους συμμετέχοντες σε κάποιο πρόγραμμά μας, για το πώς να διατηρούν την φυσική τους κατάσταση και να μπορούν να επιχειρήσουν στο πεδίο. Είναι δουλειά που θέλει καρδιά, ετοιμότητα και αντοχές».

Ερωτηθείσα εάν, σε περίπτωση που δεν αλλάξει το μοντέλο διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα, οι επόμενες γενιές θα γνωρίσουν τα δάση που υπάρχουν τώρα, η απάντησή της είναι θετική. «Θέλω να παραμείνω αισιόδοξη. Υπάρχουν άνθρωποι που βγαίνουν μπροστά γιατί πονάνε τον τόπο τους. Θεωρώ πως η νέα γενιά μπορεί να αλλάξει την πορεία των δασών».