Адвокатлар ваколати кенгайиб ҳимоя институти янада кучаяди

Жорий йил 16 февралда қабул қилинган ПФ-22-сонли фармон доирасида Ўзбекистонда суд ва жиноят жараёнида ҳимоя институтини янада мустаҳкамлашга қаратилган муҳим вазифалар белгиланди. Lex.uz’даги ҳужжат паспортига кўра, ушбу фармон 2026 йил 16 февралда қабул қилинган ва 17 февралдан кучга кирган.

Фармонга мувофиқ, Адлия вазирлигига 2026 йил 1 июнга қадар тегишли вазирлик ва идоралар билан бирга бир қатор амалий механизмларни ишлаб чиқиш топширилган. Хусусан, Олий суд, Бош прокуратура ва Ички ишлар вазирлиги ҳамкорлигида жиноят ишини судга юборишда айблов хулосаси билан бирга “ҳимоя фикри”ни ҳам тақдим этиш тартиби жорий этилиши керак. Бу янгилик жиноят ишида фақат айблов позицияси эмас, ҳимоя томонининг нуқтаи назари ҳам расмий жараёнда кўринувчан бўлишига хизмат қилади.

Шунингдек, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Адвокатлар палатасига ҳимоячиларнинг процессуал имкониятларини кенгайтириш вазифаси юкланган. Унга кўра, адвокатлар ўз ҳимоясидаги гумон қилинувчи, айбланувчи ёки жабрланувчи иштирокида ўтказилган процессуал ҳаракатларга оид ҳужжатлар ва далиллар билан танишиш, улардан нусха олиш, суриштирув ва дастлабки тергов давомида жиноят ишини қўзғатиш ёки тугатиш ҳақидаги қарорлардан нусха олиш ҳуқуқига эга бўлиши кутилмоқда. Бу, албатта, ҳимоя томонининг ишдаги иштирокини анча кучайтиради.

Фармонда яна бир муҳим янгилик бор: адвокат сўровига маълумотлар бепул тақдим этилиши, шунингдек, нотариал ҳаракатлар ва кадастр органларидан керакли маълумотларни адвокат сўрови орқали олиш имкониятини яратиш ҳам назарда тутилган. Бу эса амалиётда адвокатнинг вақт ва бюрократик тўсиқларга камроқ дуч келишини таъминлаши мумкин.

Қайд этилишича, ушбу ўзгаришлар орқали 7 минг нафардан зиёд адвокатнинг жиноят процессида ҳимоя остидаги шахслар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилишдаги қонуний ваколатлари кенгайтирилади. Яъни бу фақат битта техник ўзгариш эмас, балки бутун ҳимоя механизмининг амалдаги таъсирини кучайтиришга қаратилган тизимли қадам ҳисобланади.

Қисқаси, янги тартиблар жорий этилса, судгача ва суд босқичида адвокатнинг роли анча фаол, таъсирли ва ҳужжатлар билан тўлиқроқ таъминланган шаклга ўтади. Бу эса одил судлов тизимида томонлар мувозанатини кучайтиришга хизмат қилиши мумкин.