Οταν γνώρισα τον… Αλέξη Μινωτή: Οι ακριβοί έπαινοι ενός δύσκολου ανθρώπου

Είναι ίσως από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία, όταν γνωρίζουμε έναν πολύ σημαντικό καλλιτέχνη και μάλιστα σε ώριμη ηλικία να θέλουμε να μάθουμε ποιοι υπήρξαν οι καλλιτέχνες που θαύμαζε και συνέχιζε να θαυμάζει ακόμη και όταν το δικό του έργο, όπως στο μεταξύ είχε δημιουργηθεί, δεν αποκλείεται να μπορούσε να σταθεί ισότιμα πλάι στο δικό τους.

Ενα αντίστοιχο ενδιαφέρον όσο και αν η ικανοποίησή του μένει συχνά χωρίς ανταπόκριση, δεν δημιουργούσε κανένα πρόβλημα σε σχέση με τον Αλέξη Μινωτή καθώς ήταν τόσο λίγα τα πρόσωπα του καλλιτεχνικού χώρου και όχι μόνον που είχε θαυμάσει ώστε δεν έπαυε σε κάθε ευκαιρία, στις μεταμεσονύχτιες συνήθως συζητήσεις μας, αλλά και στις πολλές ώρες της δουλειάς, ενώ οργανώναμε τα βιβλία του, να τα μνημονεύει συνεχώς.

Προσθέτοντας μάλιστα κάθε φορά και ένα στοιχείο που συνειδητά είχε παραλείψει στην ακριβώς προηγούμενή μας συνάντηση να αναφέρει, ακριβώς γιατί γνώριζε πως η σταδιακή ολοκλήρωση ενός πορτρέτου το κάνει ακόμη πιο ζωντανό, πιο σπαρταριστό.

Το εντυπωσιακό ακόμη και για έναν εντελώς ξεχωριστό καλλιτέχνη, όπως ο Μινωτής, ήταν πως μια συζυγία σχεδόν εξήντα χρόνων με την Κατίνα Παξινού δεν είχε επηρεάσει «στο ουδέν» (όπως είχε σχολιάσει ο ίδιος σε μιαν άλλη περίπτωση) τον θαυμασμό του για τη σύζυγό του, αντίθετα θα έλεγε κανείς πως ο θαυμασμός είχε πολλαπλασιαστεί μέσα στα χρόνια σε σχέση με την ένταση του αισθήματος αυτού όταν είχαν πρωτοσυναντηθεί. «Οταν κάνετε την ίδια δουλειά με τη σύντροφό σου και μάλιστα όπως αυτή του ηθοποιού, με τις πάμπολλες κοινές ώρες της μελέτης, των προβών και των παραστάσεων, το μόνο που χάνεται έγκαιρα (προσδιόριζε μάλιστα χρονικά τη διάρκειά του σε μια τριετία) είναι το ερωτικό plaisir. Αντίθετα αν συμβαίνει να έχει τόσο μεγάλο ταλέντο όσο είχε η Κατίνα, ο θαυμασμός αυξάνεται διαρκώς», συμπέραινε σε στιγμές μιας τόσο βαθιάς εξομολογητικής διάθεσης, ώστε αισθανόσουν σχεδόν να δίνει συγχωροχάρτι ο ίδιος ο Μινωτής στον εαυτό του για όσες συμπεριφορές του μπορεί δικαιολογημένα να τον κατηγορούσαν οι συνάδελφοί του.

Και δεν ήταν λίγοι εκείνοι που τον κατηγορούσαν, αφού αν εξαιρέσεις μετρημένους στα δάκτυλα των δύο ωστόσο χεριών καλλιτέχνες, για όλους σχεδόν τους υπόλοιπους δεν δίσταζε να εκφράζεται απαξιωτικά και μάλιστα δημόσια. Ή μάλλον για να είμαστε ακριβέστεροι και πιο δίκαιοι, υπήρχαν καλλιτέχνες που χαίρονταν να συνεργάζεται μαζί τους όπως ο σκηνογράφος Κλεόβουλος Κλώνης και ο πολύ γνωστός και ως ζωγράφος επίσης Βασίλης Βασιλειάδης, ο ενδυματολόγος Αντώνης Φωκάς, η χορογράφος Μαρία Χορς, ο μουσικός Γιάννης Χρήστου, ο μεταφραστής Θρασύβουλος Σταύρου.

Χωρίς βέβαια ποτέ γι’ αυτούς όσο στενοί και αγαπημένοι και αν υπήρξαν ως συνεργάτες, να διατυπώσει ποτέ έναν λόγο θαυμασμού. Ομως για την πλειονότητα των δεκάδων άλλων καλλιτεχνών που ήταν υποχρεωμένος να συνεργάζεται μαζί τους, θα ‘λεγε κανείς πως μάλλον τους ανέχονταν, χωρίς όμως να το δείχνει, προκειμένου να μπορεί να κάνει όσο καλύτερα γίνεται τη δουλειά του. Τους εμπιστευόταν ελάχιστα όμως όχι ως προς αυτές καθ’ εαυτές τις ικανότητές τους, αλλά ως προς το ήθος τους, γεγονός που το εικονογραφεί ένα εντελώς άγνωστο περιστατικό. Κάνοντας πρόβες στον «Ματωμένο γάμο» του Λόρκα και έχοντας επιλέξει για τον ρόλο της νύφης την αλησμόνητη έξοχη ηθοποιό Νίκη Τριανταφυλλίδη, όταν απαίτησε η τελευταία, τρεις μέρες πριν από την πρεμιέρα, το όνομά της να μπει στη μαρκίζα αμέσως μετά τα ονόματα της Παξινού και του Μινωτή, ο Μινωτής δεν ανησύχησε ούτε στιγμή.

Εχοντας υπολογίσει σε μια ανάλογη συμπεριφορά της Νίκης Τριανταφυλλίδη, το ίδιο ακριβώς διάστημα έκανε πρόβες στα κρυφά στο σπίτι του με την επίσης αλησμόνητη, έξοχη ηθοποιό, Τάνια Σαββοπούλου στον ρόλο της νύφης. Και όταν η Τριανταφυλλίδη αποχώρησε, νομίζοντας πως δημιουργεί πρόβλημα στον Μινωτή, ο Μινωτής είχε φροντίσει να λύσει το πρόβλημα πριν ακόμα παρουσιαστεί.

Οσο μεγάλος διατηρούνταν ο θαυμασμός του σε όλη τη διάρκεια της ζωής του για συναδέλφους του όπως η Κατίνα Παξινού, που ήδη το σημειώσαμε, ο Αιμίλιος Βεάκης, η Σαπφώ Αλκαίου (είχαν δημιουργήσει ένα αλησμόνητο δίδυμο στον «Πέερ Γκυντ» του Ιψεν), ο Ευάγγελος Μαμίας και δυο τρεις άλλοι, με άλλη τόση ανυπολόγιστη λατρεία εκφραζόταν για συγγραφείς, είτε επρόκειτο για τον αλλοδαπό Ευγένιο Ο’ Νιλ, είτε για τους ημεδαπούς Νίκο Καζαντζάκη, Φώτη Κόντογλου, Αγγελο Τερζάκη, που τις συναντήσεις μαζί τους, τις συζητήσεις τους και τις εντελώς προσωπικές του εντυπώσεις για τη ζωή και το έργο τους, έχει αποτυπώσει σε ένα πλήθος κειμένων του που άνετα θα τα χαρακτήριζε κανείς ως συνταρακτικά ψυχογραφήματα.

Οπως επίσης έναν αντίστοιχο θαυμασμό εξέφραζε για τον δάσκαλό του σκηνοθέτη και βαθιά πνευματικό άνθρωπο, Φώτο Πολίτη. Είναι τόσος ο θαυμασμός που εκφράζει για τον Πολίτη ώστε θα έλεγε κανείς πως η σχέση τους συγκροτεί το απαύγασμα της έννοιας της διαδοχής, όταν ακριβώς ο μαθητής τιμώντας τον δάσκαλο, το μόνο που εύχεται για τον εαυτό του είναι να υπάρξει ως συνέχειά του.

Το πορτρέτο του Αλέξη Μινωτή θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μαζί με όσα προηγήθηκαν και με πολλά άλλα βέβαια και με μια έστω και απλή μνεία της βαθιάς στοχαστικής του προσέγγισης στους τρεις μέγιστους αρχαίους τραγικούς συγγραφείς (ζωντανές μαρτυρίες τα βιβλία του «Εμπειρική θεατρική παιδεία», «Πορεύεσθε κατά τέχνην», «Η εποχή μας είναι τραγική χωρίς να το ξέρει»). Αλλά και με μια επιπλέον παρατήρηση που κάθε άλλο παρά ως αντίφαση θα μπορούσε να του χρεωθεί. Να έχει ανεβάσει με τεράστια μάλιστα επιτυχία τον Μπρεχτ («Μάνα κουράγιο») και σε εκδήλωση της Σχολής Μωραΐτη για τον γερμανό δραματουργό, στα μέσα της δεκαετίας του ’70 να τον έχει χαρακτηρίσει δημόσια ως «έναν Σπύρο Μελά της Μεσευρώπης»!