Αγονο τοπίο

Την τελευταία δεκαετία, εκτός από τα τέσσερα «συστημικά» κόμματα (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ), στο Κοινοβούλιο εμφανίστηκαν τα παρακάτω κόμματα:

Η Ενωση Κεντρώων του Βασίλη Λεβέντη. Δεν χρειάζεται περιγραφή.

Το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη. Ενδιαφέρουσα προσθήκη, αλλά την κατάπιε η δυναμική Μητσοτάκη.

Οι Ανεξάρτητοι Ελληνες του Πάνου Καμμένου. Συγκυβέρνησαν με τον ΣΥΡΙΖΑ. Σήμερα είναι κόμμα-σφραγίδα.

Η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου. Με ιδεολογικό στίγμα στα δεξιά της Δεξιάς, έφεση στις θεωρίες συνωμοσίας και στον ακραίο λαϊκίστικο λόγο με πατριωτικό ύφος. Απροκάλυπτα φιλορωσικό.

Η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Κόμμα διαμαρτυρίας που καβάλησε το κύμα της οργής μετά την τραγωδία των Τεμπών. Μονοπρόσωπο που αντλεί δυναμική από την ιδιόμορφη παρουσία της προέδρου του.

Η Νίκη. Χριστιανικό κόμμα που ευαγγελίζεται την επιστροφή στις ρίζες με λάβαρο την Ορθοδοξία.

Το ΜΕΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη. Ουσιαστικά μονοπρόσωπο σχήμα με ακαθόριστο ιδεολογικό πρόσημο στον χώρο της Αριστεράς και θέσεις που συχνά δείχνουν και είναι δυσνόητες ή και ακατανόητες.

Οι Σπαρτιάτες. «Ορφανά» της Χρυσής Αυγής.

Η Νέα Αριστερά που προήλθε από διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ και απειλείται με εξαΰλωση.

Στην επόμενη Βουλή αναμένεται να έχει παρουσία το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού. Και το σχήμα που θα δημιουργήσει ο Αλέξης Τσίπρας, αν τελικώς το επιχειρήσει. Πιθανότητες έχει και το κόμμα της Αφροδίτης Λατινοπούλου.

Ρίξτε πάλι μια ματιά από πάνω προς τα κάτω. Τι παρατηρείτε; Αν αφήσουμε στην άκρη τον Τσίπρα που, ούτως ή άλλως, είναι κομμάτι του «συστήματος» και, φυσικά, το Ποτάμι, κανένα από τα κόμματα που βλέπουμε δεν διαθέτει προγραμματικό λόγο και προοπτική διακυβέρνησης. Είναι κόμματα που πλέουν υπό σημαία ευκαιρίας και επενδύουν στη διαμαρτυρία.

Θα πείτε ότι αυτό είναι, κατά κάποιο τρόπο, λογικό καθώς πρόκειται για γεννήματα της κρίσης. Ομως δεν σας κάνει εντύπωση η μονοκαλλιέργεια της πολιτικής μας ζωής; Γύρισε ο κόσμος, ήρθαν τα πάνω – κάτω στη χώρα και στον πλανήτη, η κοινωνία μας άλλαξε δέρμα. Και όμως, όλη αυτή η ζύμωση δεν δημιούργησε κάτι που να μεταφέρει προοπτική με σοβαρή πρόταση διακυβέρνησης. Το Ποτάμι που συγκέντρωνε αυτά τα χαρακτηριστικά, έσβησε με μία πιρουέτα αυτοκαταστροφής, θύμα της συγκυρίας που προκάλεσε η εκλογή Μητσοτάκη στη ΝΔ.

Η κοινωνία, λοιπόν, δεν γεννά τίποτα καινούργιο πέρα από προσωποπαγή κόμματα ειδικού σκοπού. Και κάπως έτσι, φτάσαμε να αναμένουμε ως το επόμενο big thing το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού. Δηλαδή, διαμαρτυρία. Α, και το rebranding του Τσίπρα. Κάτι παλιό που προσπαθεί να δείξει καινούργιο.

Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό; Γιατί η κοινωνία και μάλιστα σε περιβάλλον καθολικής δικτύωσης δεν λειτουργεί ως εργαστήρι παραγωγής νέων πολιτικών ιδεών; Yπάρχει απάντηση. Η κοινωνία δεν σκέφτεται πια πολιτικά, αλλά συναισθηματικά. Η πολιτική δεν διαχειρίζεται ιδέες, αλλά αγανάκτηση.

Η καθολική δικτύωση, αντί να λειτουργήσει ως θερμοκήπιο ιδεών, λειτούργησε ως θερμοκοιτίδα ή επιταχυντής θυμού. Το πολιτικό κεφάλαιο δεν χτίζεται με προγραμματικό λόγο, αλλά με viral αγανάκτηση. Οποιος υπόσχεται λύσεις, χάνει από αυτόν που θα τάξει τιμωρία. Γι’ αυτό και τα κόμματα που γεννιούνται είναι προσωποπαγή. Δεν εμπιστευόμαστε δομές, αλλά φωνές, επειδή μοιάζουν αυθεντικές. Και εδώ που τα λέμε, είναι πιο εύκολο να ταυτιστείς με ένα πρόσωπο παρά με ένα σχήμα. Πιο εύκολα συνδέεσαι με μία εικόνα παρά με μία σελίδα κειμένου.

Από την άλλη, τα συστημικά κόμματα θεωρούνται πλέον ταυτισμένα με το πρόβλημα. Συνεπώς ή θα είσαι «καθαρός» και ανεύθυνος ή «ρεαλιστής» και ένοχος, εκμαυλισμένος.

Και έτσι στεκόμαστε μπροστά σε μία μεγάλη παραδοξότητα: μια κοινωνία πιο μορφωμένη, πιο διασυνδεδεμένη και πιο ενημερωμένη από ποτέ, αλλά πολιτικά πιο άγονη. Οχι γιατί δεν έχει ιδέες, αλλά γιατί δεν πιστεύει ότι οι ιδέες μπορούν να αλλάξουν κάτι. Ναι, θα συμφωνήσουμε ότι το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό, απαντάται και αλλού.

Ομως η δική μας περίπτωση έχει μία ιδιαιτερότητα. Τα δικά μας κόμματα διαμαρτυρίας δεν προσβλέπουν σε μια καινούργια μέρα. Προτείνουν το βαθύ σκοτάδι που θα καταπιεί τους απέναντι. Το πολιτικό μας εργαστήρι παράγει εχθροπάθεια και απόρριψη. Και το πρώτο πιάτο που σερβίρει είναι με τις σάρκες των άλλων.